Położone około 30 minut jazdy na północ od Poznania Szamotuły zachowały nie tylko doskonale widoczny średniowieczny układ wąskich uliczek, ale jako jedno z nielicznych wielkopolskich miast posiada do dzisiaj zamek, w tym owianą legendami gotycką Basztę Halszki. Szamotuły to również doskonały punkt wypadowy na rowerowe wycieczki do Puszczy Noteckiej.
Baszta Halszki
Pierwsza wzmianka o Szamotułach jako mieście pochodzi z 1383 roku. Były własnością potężnych rodów: Świdwów-Szamotulskich i Górków.
Pozostałością tamtych czasów szamotulski zamek z XV wieku, z którym wiąże się legenda o więzionej w baszcie Halszce z Ostroga, żonie Łukasza III Górki. Zamek jest siedzibą Muzeum – Zamku Górków, w którym można zobaczyć nie tylko wystawę etnograficzną dotyczącą miasta i regionu, ale także bezcenną kolekcję ikon prawosławnych i unickich (wiele z nich pochodzi z udaremnionego przemytu dzieł sztuki ze wschodu). Ciekawy jest także szachulcowy budynek przy ul. Braci Czeskich – to budynek dawnej poczty konnej.
Kolegiata w Szamotułach
W Szamotułach warto zwiedzić gotycki kościół pw. Matki Bożej Pocieszenia i św. Stanisława Biskupa, który ma rangę bazyliki mniejszej. To najstarszy zachowany zabytek miasta, pochodzący z lat około 1423-31. W ciągu swojej długiej historii należał nie tylko do katolików, ale też do ewangelików i braci czeskich.
We wnętrzach szczególną uwagę zwracają sklepienia gwiaździste oraz polichromia z 1952 roku autorstwa Józefa Filigera i Alojzego Gielniaka według projektu Wacława Taranczewskiego. Kościół nie posiada wieży, jedynie niewielką sygnaturkę nad prezbiterium. Tam również można zobaczyć Późnorenesansowy ołtarz główny z około 1616 r., trójpolowy z dekoracją snycerską o motywach roślinnych i okuciowych.
Szczególnym obiektem kultu jest Obraz Matki Bożej Pocieszenia. Jego pochodzenie jest zagadkowe, ale najprawdopodobniej jest on prawosławną ikoną, kopią obrazu Matki Bożej Kazańskiej, która należała niegdyś do kniaziów moskiewskich. Do Szamotuł trafił w XVII wieku i szybko zasłynął cudami.
Na południe od centrum wznosi się barokowy kościół św. Krzyża z zespołem klasztornym reformatów.
