Wielkopolska nie jest pierwszym regionem, o którym myśli się szukając ciekawej architektury drewnianej. Tymczasem jesteśmy w czołówce jeśli chodzi o zachowane drewniane kościoły. Niektóre z nich to malutkie świątynie, położone na skraju lasu, inne to całkiem okazałe budowle. Co więcej, w Wielkopolsce znajdują się najstarsze kościoły drewniane w Polsce, zbudowane ponad 650 lat temu.
Kościół św. Andrzeja w Golinie
Jeszcze kilka lat temu niepozorny kościół w Golinie nie był szerzej znany. Wszystko zmieniło się w momencie, kiedy okazało się, że jest to najstarszy drewniany kościół w Polsce. Datowanie wyznaczono na 1335 rok, przez co równie dobrze mógłby znaleźć się on na Szlaku Piastowskim. Podróż w głąb historii staje się jeszcze bardziej pasjonująca, kiedy uświadomimy sobie, że drewno dębowe, z którego powstał miało wówczas około 250-300 lat – a to już czasy Bolesława Śmiałego. Golina słynie również z unikatowego haftu, nazwanego snutką golińską. Z niej wykonano chusty i obrusy na ołtarzu.
Kościół św. Michała Archanioła w Domachowie
Drugi najstarszy kościół drewniany w Polsce, który przez pewien czas zajmował pierwsze miejsce w tym rankingu. Również i w tym przypadku kościół nieco nieoczekiwane „postarzał się” o ponad 200 lat. Stało się tak za sprawą odkrycia wykonanych na drewnie malowideł, które ujrzały światło dzienne podczas remontu, kiedy zdjęto zewnętrzną warstwę desek. Przedstawienia te były nie tylko niezwykle plastyczne, ale też ewidentnie średniowieczne. Dalsze badania tylko potwierdziły wiek kościoła, przesuwając datę budowy na 1368 rok. Kościół św. Mikołaja to jedno z najważniejszych miejsc na Biskupiźnie, niewielkim ale bardzo ciekawym regionie etnograficznym w okolicach Krobi. Słynie on własnymi strojami i obyczajami, a biskupiańskie kapele można często spotkać podczas ślubów i innych uroczystości w kościele.
Kościół św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim
Z dużym prawdopodobieństwem jest to trzeci najstarszy kościół drewniany w Polsce (i znowu w Wielkopolsce!). Jego powstanie datuje się na 1374 rok, choć odkryto pozostałości fundamentów jeszcze starszej świątyni. Była ona związana z pobliskim cysterskim klasztorem w Łeknie, a potem w Wągrowcu. To właśnie cystersi byli odpowiedzialni za ambitny projekt dekoracji wnętrza. Piękne polichromie pokrywają niemal każdą wolną przestrzeń w kościele. Zobaczycie tu św. Mikołaja, św. Małgorzatę i św. Bernarda z Clervaux, który był jednym z założycieli zakonu cystersów. Do tego sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Ponad 500 lat mają też metalowe okucia drzwi.
Kościół na Pólku w Bralinie
Wieś Bralin leży na południowych krańcach Wielkopolski. Jednak szukając kościoła w samej wsi z pewnością go nie znajdziecie. Zgodnie z nazwą, świątynia stoi powiem w szczerym polu. Zbudowano go w 1711 roku na planie krzyża greckiego. Wnętrze otoczone jest tak zwanymi „sobotami”, czyli podcieniami, w których nocowali wierni idący do kościoła już w sobotę wieczorem. Aby wejść do środka należy przyjechać do Bralina w czasie mszy, jako że przy kościele nie ma plebani, więc o innych porach kościół pozostaje zamknięty. Kościół na Pólku jest ważnym miejscem pielgrzymkowym, a wiernych przyciąga zwłaszcza obraz Matki Bożej z XVII wieku. Legenda mówi, że pielgrzymowała tutaj św. Jadwiga Śląska, choć okres jej życia to czasy zdecydowanie wcześniejsze. Wizerunek świętej zobaczycie w ołtarzu głównym.
Szlak Kościołów Drewnianych Wokół Puszczy Zielonki
Opisywane są, jakże trafnym, mianem „drewno Pana Boga”. Dwanaście drewnianych świątyń, zgrupowanych wokół Puszczy Zielonki (pomiędzy Poznaniem, Gnieznem i Skokami) to mnogość stylów, kilkanaście wyjątkowych historii oraz wspaniały nastrój, jaki zawsze towarzyszy drewnianym budowlom. Na zwiedzenie wszystkich przyda się więcej, niż jeden dzień, ale położone wokół Parku Krajobrazowego Puszcza Zielonka sprawia, że może to być świetny pomysł na wycieczkę rowerową. Do najciekawszych należą mający około 500 lat kościół św. Mikołaja w Wierzenicy, z kaplicą grobową Cieszkowskich w stylu podhalańskim, kościół św. Józefa w Kicinie, gdzie tytularnym proboszczem był Jan Kochanowski, czy szachulcowy, biało-czarny kościół w Uzarzewie.
Pełna lista kościołów wokół Puszczy Zielonki jest następująca:
- Kicin, Kościół pw. św. Józefa Oblubieńca NMP
- Wierzenica, Kościół pw. św. Mikołaja Biskupa
- Uzarzewo, Kościół pw. św. Michała Archanioła
- Długa Goślina, Kościół pw. św. Marii Magdaleny
- Węglewo, Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej
- Kiszkowo, Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
- Łagiewniki Kościelne, Kościół pw. Bożego Ciała
- Sławno, Kaplica pw. św. Rozalii
- Skoki, Kościół pw. św. Mikołaja Biskupa
- Jabłkowo, Kościół pw. św. Michała Archanioła
- Raczkowo, Kościół pw. Wszystkich Świętych
- Rejowiec, Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
Kościół św. Leonarda w Słupcy
Położony już za miastem, jako że był to kościółek szpitalny, a miejsce dla chorych i kalekich zawsze lokowano z dala od centrum. Jego wyjątkowość docenić można przede wszystkim przyglądając się detalom w środku. Znajdziemy tu łaskami słynący piękny, barokowy krzyż. I kiedy się przyjrzeć, to Chrystus na tym przedstawieniu, choć umęczony, to się uśmiecha. Przyjrzyjcie się postaciom w podstawie jednego z bocznych ołtarzy – ile różnych profesjo można zobaczyć wśród prowadzonych do piekła. Unikatowa jest również płyta nagrobna, wykonana z drewna.
Kościół pw. Świętego Mikołaja w Słopanowie
Z zewnątrz jest to całkiem ładny i całkiem zgrabny drewniany kościół, jednak nic wyjątkowego. Prawdziwy skarb kryje się w środku. Są to wyjątkowe malowidła zdobiące ściany. W dawnych czasach, kiedy sztuka pisania i czytania nie była powszechna, przykazania dla ludu przedstawiano w kościołach w prostych, ale sugestywnych obrazach. Obok chóru znajduje się najsłynniejsze malowidło dostarczające morału. Widać tam diabła trzymającego za kark karczmarkę, a w drugiej ręce wołową skórę, na której zapisano jej winę: „bo nie dolewała”.
Mała osada Słopanowo znajduje się niedaleko Szamotuł.
Kościół św. Trójcy w Buczku Wielkim
Położony na Krajnie kościół jest drewniany tylko po części, jako że zbudowano go w konstrukcji szachulcowej – czyli, że szkielet z drewna jest wypełniony mieszaniną gliny i słomy. Został pomalowany w bardzo charakterystyczny sposób. Ściany są białe, a drewno zachowało naturalny, ciemny kolor. Taka architektura w kratę jest typowa dla Krajny, północnej Wielkopolski i Pomorza.
Kościół w Wielkim Buczku to świątynia wzniesiona w latach 1729–34. Ufundowana została przez biskupa chełmińskiego Adama Stanisława Grabowskiego. Obok kościoła drewniana dzwonnica. Wewnątrz zobaczyć można dużo krajeńskich akcentów, w tym haftowane chusty ołtarzowe.
Kościół św. Izaaka w Kazimierzu Biskupim
Niepozorny kościół św. Izaaka (rzadkie wezwanie) w Kazimierzu Biskupim położony jest na wzgórzu, w samym środku miejscowego cmentarza. Powstał w 1640 roku i od tego czasu przeszedł kilka renowacji. Wnętrze nie jest może tak bogate, jak w innych, wcześniej opisanych świątyniach, ale sama architektura jest bardzo ciekawa. Z daleka kościół wygląda na bardzo nieregularny, trochę… krzywy, niemal jakby miał się zawalić. Na szczęście nic mu nie grozi, ale efekt wizualny jest niepowtarzalny.
