Cystersi na swoje siedziby zawsze wybierali miejsca ustronne, często położone nad rzekami i wśród terenów podmokłych, które swoją wytężoną praca musieli zagospodarować. Dokładnie tak było w Lądzie nad Wartą, dokąd w XII wieku książę Mieszko III Stary sprowadził cysterskich zakonników. Ich dziełem są wyjątkowo piękny klasztor i kościół, wraz z ogrodami. Ląd otrzymał tytuł Pomnika Historii, jest też ważnym punktem na Szlaku Piastowskim.
Zakonnicy z Lądu
Na przełomie XII i XIII wieku powstały pierwsze zabudowania i romański kościół, który nie przetrwał do dziś. Cystersi rozbudowali opactwo w stylu gotyckim. To jak wyglądają obecnie zawdzięczamy opatowi Mikołajowi Antoniemu Łukomskiemu. Opat zlecił prace budowlane słynnemu architektowi baroku Pompeo Ferrrariemu. Monumentalna kopuła, przykrywająca klasztorny kościół w Lądzie to właśnie jego dzieło.
Trzeci rozbiór Polski spowodował likwidację zakonu przez władze carskiej Rosji. Nowy właściciel, hrabia Wacław Gutakowski, sprowadził do klasztoru kapucynów, ale za to, że klasztor był ważnym punktem kontaktowym powstańców styczniowych, władze rosyjskie powiesiły kapelana, a zakonników zesłały na Syberię. Od 1921 roku działają tu salezjanie oraz prowadzone przez nich seminarium.
Od gotyku po barok
Wspomniana kopuła zapiera dech w piersiach od razu po wejściu do wnętrza, ale nie można nie wspomnieć fenomenalnie ozdobionych ołtarzach i ambonie. W bocznym ołtarzu św. Urszuli znajduje się relikwiarz, zawierający nie tylko doczesne szczątki św. Urszuli ale łącznie 55 głów, którym przypisuje się świętość. To największa tego typu kolekcja w Polsce.
W prezbiterium kościoła charakterystyczne są stalle, w których mnisi zbierali się na modlitwy (siedem razy na dobę). Stopnie prowadzące do miejsc siedzących mają kształt lwów. Przejście po nich miało symbolizować zwycięstwo nad szatanem.
W kościele piękne są nie tylko freski i stiuki, ale także konfesjonały projektu Pompeo Ferrariego. Każdy z nich zrobiony z drewna dębowego zwieńczony jest postacią pokutnika. Ciekawy jest gotycki kapitularz klasztorny – miejsce spotkań i narad cystersów. W ustawionych tam ławach można odnaleźć niewielkie malowidła – poczet cysterskich świętych. Obok kapitularza znajduje się najcenniejszy zabytek klasztoru: oratorium św. Jakuba Apostoła. Zachowana polichromia sięga 1370 roku!
Obiekt dostępny codziennie. Możliwe jest zwiedzanie obiektu z przewodnikiem, którym jest na ogół jeden z mieszkających w klasztorze kleryków. Najlepiej umówić się wcześniej lub sprawdzić godziny zwiedzania.
