Katedra w Gnieźnie

Archikatedra pw. Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie o wschodzie słońca

27, Luty 2019

Tags: , ,

Katedra w Gnieźnie

Stojąca na majestatycznym Wzgórzu Lecha gnieźnieńska katedra – a właściwie Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – to jeden z symboli tysiąca lat polskiej historii, a także centralny punkt Szlaku Piastowskiego. Najważniejszym zabytkiem są bezcenne Drzwi Gnieźnieńskie, jednak cała katedra to wielki skarbiec sztuki sakralnej oraz miejsce, gdzie dawne dzieje spotyka się na każdym kroku.

Deptak w Gnieźnie z katedrą w tle
Deptak w Gnieźnie z katedrą w tle

Historia

Przypuszcza się, że Wzgórze Lecha było miejscem świętym na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa na tych terenach. Pierwszy kościół powstał pod koniec X wieku, zapewne pod koniec panowania Mieszka I. Jego ranga znacząco wzrosła po złożeniu tutaj szczątków Świętego Wojciecha, do których w roku 1000 pielgrzymował cesarz Otton III. Wówczas też Gniezno stało się siedzibą arcybiskupstwa. W roku koronował się tutaj 1025 Bolesław Chrobry, a katedra w Gnieźnie stała się na trzy stulecia miejscem królewskich koronacji.

Portal Drzwi Gnieźnieńskich
Portal Drzwi Gnieźnieńskich

W roku 1342 arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki zainicjował przebudowę starej romańskiej świątyni na styl gotycki. Co ciekawe, praco zorganizowano tak, żeby wierni przez cały czas mogli korzystać z kościoła. Po pożarze w 1613 roku przebudowano wnętrze zgodnie z regułami obowiązującego wówczas stylu barokowego. Z kolei w 1790 budowla otrzymała nowe hełmy wież, a nawa główna i prezbiterium nabrało cech klasycystycznych. Ostatnia wojna spowodowała uszkodzenie katedry, która w trakcie budowy odzyskała charakter gotycki. Zachowano jednak barokowy wystrój kaplic oraz osiemnastowieczne hełmy na wieżach.

Wnętrze

Najważniejszym, a zarazem najbardziej charakterystycznym elementem wystroju wnętrza jest barokowa konfesja Świętego Wojciecha – niezwykle zdobny grobowiec, zawierający szczątki jednego z patronów Polski. Centralnym elementem jest relikwiarz w postaci srebrnej trumienki z rzeźbioną postacią Świętego Wojciecha. Powstała ona w XVII wieku w gdańskim warsztacie Piotra von der Rennena. Dźwigają ją stojące na marmurowym cokole cztery postacie symbolizujące rycerstwo, mieszczan, chłopów i duchowieństwo. Całość otoczona jest przez barokowy baldachim, wsparty na czterech kolumnach. Był on wzorowany na konfesji Świętego Piotra w Rzymie.

Konfesja św. Wojciecha

Nawę katedry otacza wieniec 14 kaplic, w większości reprezentujących styl barokowy. Wiele z nich pełni również funkcję kaplic grobowych i złożono w nich szczątki gnieźnieńskich arcybiskupów i prymasów Polski. Jednym z nich jest Ignacy Krasicki, znany poeta, prozaik, publicysta i encyklopedysta, przyjaciel króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i Fryderyka II, króla Prus.

Wnętrze katedry w Gnieźnie
Wnętrze katedry w Gnieźnie

Z kaplicami sąsiadują dwie kruchty. W kruchcie południowej znajdują się słynne Drzwi Gnieźnieńskie – unikatowy przykład sztuki romańskiej oraz jeden z najcenniejszych polskich zabytków. Wykonano je w XII wieku za panowania Mieszka III Starego. Drzwi Gnieźnieńskie przedstawiają za pomocą obrazów życie Świętego Wojciecha. Dzięki temu opowiedziana historia mogła trafić również do ludzi niepiśmiennych, a tych w okresie powstania była zdecydowana większość. Na 18 scenach można prześledzić życie świętego od narodzin, przez prace jako biskup Pragi, wyprawę do Prusów oraz męczeńską śmierć i sprowadzenie ciała do Gniezna przez Bolesława Chrobrego.

Wieże

Katedra w Gnieźnie kryje liczne tajemnice. Pod wieżą północną znajduje się wejście do podziemi, które można zwiedzać z przewodnikiem. Można tam obejrzeć częściowo zrekonstruowane fragmenty pierwszych świątyń przedromańskich i romańskich oraz kamienne grobowce usytuowane w przeszłości pod posadzką. W krypcie znajduje się też dobrze zachowany mur romański z XI w. i kopia płyty z najstarszą w Polsce inskrypcją z 1006 r.

Wieża południowa pełni z kolei role punktu widokowego. Po pokonaniu krętych schodów można z jej szczytu podziwiać panoramę całego Gniezna oraz okolicy. W pogodny dzień można dostrzec odległe Trzemeszno – kolejny ciekawy punkt na Szlaku Piastowskim.

Katedra w Gnieźnie - panorama znad jeziora
Katedra w Gnieźnie – panorama znad jeziora
Panorama z wieży katedry w Gnieźnie
Panorama z wieży

Pomnik Bolesława Chrobrego

Jednym z najczęściej fotografowanych miejsc wokół katedry jest pomnik Bolesława Chrobrego, stojący na południe od budowli. To rekonstrukcja pierwszego pomnika z 1925 roku, którego autorem był Marcin Rożek – znany wielkopolski artysta. Niestety nie przetrwał on wojny. Obecną postać wykonał Jerzy Sobociński w 1985 r.

Pomnik Bolesława Chrobrego

W pobliżu znajduje się też oryginalny mural, nawiązujący do Chrztu Polski. Co prawda nie wiadomo gdzie miało miejsce to wydarzenie, ale z pewnością magia Wzgórza Lecha działa na wyobraźnię, przywołując czasy początków chrześcijaństwa w Polsce. Na muralu znajduje się łaciński napis pochodzący z Rocznika Kapituły Krakowskiej „Mesco dux baptizatur” czyli „Książę Mieszko ochrzczony”.

Tekst: Jacek Cieślewicz
Foto: K. Budziński, D. Moebius, J. Cieślewicz, E. Konarzyńska